Ζαρίφειος Παιδαγωγική Ακαδημία ή Ακαδημία Αλεξανδρούπολης

ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΤΗΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ ΤΗΣ ΑΚΑΔΗΜΙΑΣ*

Η Ζαρίφειος σε αεροφωτογραφία εποχής

«Το 1934 καταργήθηκαν (βαθμιαία) τα πεντατάξια Διδασκαλεία Δημοτικής Εκπαιδεύσεως καί ιδρύθηκαν οι «Παιδαγωγικές Ακαδημίες» (με διετή κύκλο μεταγυμνασιακών σπουδών). Το έτος εκείνο ιδρύθηκαν μόνο 6. Μια απ' αυτές ήταν και η Παιδαγωγική Ακαδημία Αλεξανδρουπόλεως. Γι' αυτήν ενδιαφέρθηκαν ζωηρά οι Θράκες να την αποκτήσουν (γιατί πολλές άλλες περιοχές διεκδικούσαν Ακαδημία) και για να το επιτύχουν κινητοποίησαν την οικογένεια Ζαρίφη που το ζήτησε επιμόνως με το επιχείρημα: αφού δεν λειτουργούσαν πια τα «Ζαρίφεια Διδασκαλεία Φιλιππουπόλεως» (με την αποδοχή της κληρονομιάς Ζαρίφη το Ελληνικό Κράτος είχε αναλάβει την υποχρέωση να χρηματοδοτεί την λειτουργία τους), έπρεπε ή Ελλάδα να ιδρύσει στη Θράκη μιαν αντίστοιχη Σχολή και να την ονομάσει «Ζαρίφειο». Το Υπουργείο δέχτηκε το αίτημα και έγινε η σχετική συμφωνία με την οικογένεια Ζαρίφη. (Λέγεται ότι η οικογένεια Ζαρίφη παραι­τήθηκε και εγγράφως από τυχόν διεκδικήσεις της απέναντι στην Ελληνική Κυβέρνηση για τη μη εκτέλεση των όρων της Διαθήκης Ζαρίφη). Έτσι ονομάστηκε «Ζαρίφειος» η Ακαδημία Αλεξανδρουπόλεως. Στα εγκαίνια της μάλιστα ήρθε και ένας υιός Ζαρίφης στην Αλεξανδρούπολη. Εκάναμε επίσημο μνημόσυνο στη Μητρόπολη, αναρτήσαμε τις μεγάλες φωτογραφίες του ζεύγους Ζαρίφη στην αίθουσα τελετών, εμίλησα και εγώ για την ιστορία των «Ζαριφείων Διδασκαλείων Φιλιππουπόλεως» και για τους ευεργέτες. Ο υίός Ζαρίφης -με την ευκαιρία- δώρισε στην Ακαδημία και ένα θαυμάσιο πιάνο με ουρά, πού διατηρείται ακόμη.

Η Ακαδημία εγκαταστάθηκε στο οίκημα το σημερινό... Πρώτος Διευθυντής της Ακαδημίας υπήρξα εγώ. Από τον Σεπτέμβριο του 1934 έως τον Ιανουάριο του 1937, όταν μετατέθηκα στα Γιάννινα... Το πρώτο έτος επήραμε 30 σπουδαστές, εκλεκτούς (έπειτα από αυστηρές εισαγωγικές εξετάσεις), τους περισσότερους Θράκες...» (41).

Νόμος 5802: «Περί ιδρύσεως Παιδαγωγικών "Ακαδημιών»

(Άριθμ. Έφημ. Κυβερν. 286 Τεύχος Α, 25/29 Σ/βριου 1933)

Έχοντες υπ' όψει το άρθρον 75 του Συντάγματος, έκδίδομεν τον έπόμενον Νόμον, ψηφισθέντα υπό της Βουλής και της Γερουσίας:

Άρθρον 1. Ή μόρφωσις των δημοδιδασκάλων αμφοτέρων των φύλων ορίζεται ως έπεται: Η μεν γενική συντελείται εις το γυμνάσιον ή το πρακτικόν λύκειον, ή δε επαγγελματική εις διταξίους Παιδαγωγικάς Ακαδημίας.

Άρθρον 2. Παιδαγωγικαί Άκαδημίαι αμφοτέρων ή έκατέρου των φύλων ιδρύονται μέχρι εξ κατ' άνώτατον όριον.

Άρθρον 3. ...

Άρθρον 4. Η εγγραφή εις τας Παιδαγωγικός Ακαδημίας γίνεται κατόπιν ευδόκιμων εισιτηρίων εξετάσεων...

Άρθρον 5. Εις τας Παιδαγωγικός Ακαδημίας διδάσκονται:...

Διά διατάγματος, εκδιδομένου υπό του Υπουργού της Παιδείας, μετά πρότασιν του Έκπαιδ. Συμβουλίου, δύνανται να προστεθώσι και άλλα μαθήματα ή να αφαιρεθώσι τίνα εκ των ανωτέρω, άνευ δημιουργίας προσθέτου δαπάνης.

Κατόπιν ητιολογημένης εκθέσεως του Συλλόγου των Παιδαγωγικών Ακαδημιών και μετ' εγκρισιν του Εκπαιδευτικού Συμ­βουλίου, δύναται ωσαύτως να γίνη άπόκλισις από του καθιερωμένου προγράμματος του τε ωρολογίου και του αναλυτικού.

Άρθρον 6. Το διδακτικόν προσωπικόν των Παιδαγωγικών Ακαδημιών αποτελείται:...

Η διδασκαλία των λοιπών μαθημάτων ανατίθεται δια πράξεως του Yπουργού, επί έπιμισθίω δρχ. 300 κατά μήνα δι' έκάστην ώραν εβδομαδιαίας διδασκαλίας, εις αρμοδίους εκπαιδευτικούς ή εις ετέρα ειδικά πρόσωπα, τη προτάσει του διευθυντού της Παιδα­γωγικής Ακαδημίας, μετ' εγκρισιν του Έκπαιδ. Συμβουλίου, 500 δε δρχ. κατά μήνα δι' έκάστην ώραν εβδομαδιαίας διδασκαλίας, προκειμένου περί καθηγητών των Ανωτάτων Σχολών.

Εν περιπτώσει ιδρύσεως Παιδαγωγικής Ακαδημίας θηλέων δύναται να διορίζηται ή διδάσκη επί έπιμισθίω και μία διδασκάλισσα της Οικιακής Οικονομίας και των οικιακών έργων, αναγραφομένου του μαθήματος εν τω προγράμματι.

Άρθρον 7. Άνώτατον όριον διδασκαλίας, περιλαμβανομένων και των διδακτικών ασκήσεων και πειραματικών εργασιών, ορίζεται δια μεν τον Διευθυντήν μέχρι 12 ωρών εβδομαδιαίως, δια δε τον Υποδιευθυντήν μέχρι 16... Των λοιπών καθηγητών αι ώραι υποχρεωτικής εβδομαδιαίας διδασκαλίας ορίζονται εις 18...

Το προσωπικόν των Παιδαγωγικών Ακαδημιών και των εις αυτάς προσηρτημένων Προτύπων Δημ. Σχολείων λαμβάνει το 1/4 του μισθού επί πλέον ως επίδομα.

Άρθρον 8. Διευθυνταί των Παιδαγ. Ακαδημιών διορίζονται ή προάγονται εις τοιούτους...

Ύποδιοικηταί διορίζονται ή προάγονται...

Άρθρον 9. Εις εκάστην Παιδαγωγικήν Ακαδημίαν προσαρτώνται, δια Π.Δ/τος, δύο εκ των λειτουργούντων εν τη έδρα της Π. Ακαδημίας Δημ. Σχολείων, ήτοι εν πολυτάξιον και εν μονοτάξιον, ως πρότυπα αυτής.

Εις εκάστην τάξιν του εξαταξίου προτύπου δέν εγγράφονται πλείονες των 30 μαθητών, εις δε το μονοτάξιον ουχί πλείονες των 50 μαθητών εν συνόλω.

Οι εν τοις σχολείοις τούτοις διδάσκοντες δημοδιδάπκαλοι ή δημοδιδασκάλισσαι, διορίζονται μετά πρότασιν του διευθυντού της Ακαδημίας και έγκρισιν του Τοπικού Εποπτικού Συμβουλίου, δι' υπουργικής πράξεως, προτιμώμενων των μετεκπαιδευθέντων εν τω Πανεπιστημίω, εάν έχωσιν ευδόκιμον υπηρεσίαν... Δημοδιδάσκαλοι έχοντες διετείς εν Εσπερία παιδαγωγικάς σπουδάς, ή πτυχίον μετεκπαδεύσεως, διορίζονται κατά προτίμησιν Διευθυνταί των Προτύπων.

"Άρθρον 10. Αι γεωπονικοί ασκήσεις των μαθητών των Παιδαγωγικών 'Ακαδημιών διεξάγονται εν τω άγροκηπίω του εν τη έδρα της Παιδαγωγικής 'Ακαδημίας Γεωργικού Σταθμού...

"Άρθρον 11. Ή λειτουργία των Παιδαγωγικών 'Ακαδημιών άρχεται από του σχολικού έτους 1934-1935...

Άρθρον 12. Εντός τετραμήνου θέλουσιν ορισθή, δια Π.Δ/τος, προτάσει του Υπουργού της Παιδείας και μετά γνωμάτευσιν του Εκπαιδευτικού Συμβουλίου, το Ωρολόγιον και Αναλυτικόν Πρόγραμμα των Παιδαγωγικών 'Ακαδημιών, ως και τα των εισιτηρίων εξετάσεων, εγγραφών, μετεγγραφών κ.λ.π....

Άρθρον 13. Το ήδη προσωπικόν των Διδασκαλείων της Δημοτικής Εκπαιδεύσεως θεωρείται κεκτημένον τα δια τας αντιστοίχους θέσεις των δια του παρόντος νόμου ίδρυθησομένων Ακαδημιών απαιτούμενα προσόντα...» (1)

Ευάγγελος Παπανούτσος

Διευθυντής της Ζαριφείου 1934-1936

«Το πλήθος των αδιόριστων δασκάλων, καθώς και η έφεση της Πολιτείας ν' ανυψώσει το πνευματικό τους επίπεδο κατάργησε τα Διδασκαλεία και περιόρισε τον αριθμό των Παιδαγωγικών Ακαδημιών σε έξη. Στο χώρο της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης Ακαδημία διεκδικούσαν 5 πόλεις: Σέρρες, Καβάλλα, Μυτιλήνη και Αλεξανδρούπολη, οπού υπήρχαν και Διδασκαλεία. Ως προς την Ξάνθη και την Κομοτηνή, οι τότε νουνεχείς άρχοντες των δύο αυτών πόλεων ουδέ καν διανοήθηκαν ν' ασεβήσουν σε μια πόλη σαν την Αλεξανδρούπολη, που την εθαύμαζαν και την καμάρωναν σαν ένα «μικρό Παρίσι», και το θεωρούσαν πολύ φυσικό να στείλουν τα παιδιά τους σ' αυτή την ωραία, ευθύγραμμη πόλη, για να παίρνουν σ' αυτή τη γεύση μιας ανώτερης κουλτούρας.

Έτσι το Μάιο του 1934 ο Γυμνασιάρχης Ιωάννης Τέντες συναντήθηκε με τον καθηγητή του Διδασκαλείου Χαράλαμπο Καμπάνταη καί συνέταξαν υπόμνημα στο όποιο ανέπτυξαν όλα τα θετικά στοιχεία πού προσφέρει ή Αλεξανδρούπολη ως πνευματικό κέντρο. Ύστερα από συνεννόηση με τον τότε Δήμαρχο κ. Αλτιναλμάζη, ανατέθηκε στον κ. Καμπάνταη να μεταβεί στην Αθήνα, για να επιδώσει τα υπομνήματα στον Υπουργό της Παιδείας, τους βουλευτές 'Εβρου και τον εγγονό του εθνικού ευεργέτη Γεωρ. Ζαρίφη, πού είχε κινήσει αγωγή κατά του δημοσίου για αποζημίωση, λόγω της παραλείψεως του κράτους να εκπληρώσει τους όρους της συμβάσεως πού είχε συνάψει με τον παππού του, μετά την πυρπόληση του Ζαρίφειου Διδασκαλείου της Φιλιππουπόλεως από τους Βουλγάρους το 1906. Η αγωγή αυτή δεν είχε καρποφορήσει και ήταν μια ευκαιρία, για μια εκτόνωση της δοκιμασίας πού υπέστησαν οι εγγονοί του Ζαρίφη, να συνδεθεί το όνομα του Ζαρίφη με την Παιδαγωγική Ακαδημία Αλεξανδρουπόλεως. Όπως αναμένονταν, ο Γ. Ζαρίφης έπαιξε αποφασιστικό ρόλο για την υλοποίηση του επιδιωκόμενου σκοπού. Ο βουλευτής Έβρου Βασίλειος Χατζηλίας, πρόεδρος της τότε κοινοβουλευτικής επιτροπής για την Παιδεία, μαζί με τον κ. Καμπάνταη επέδωσαν το υπόμνημα στον τότε υπουργό της Παιδείας, αλλά ή απάντηση ήταν «φιλοφρόνως» αρνητική. Έτσι ο απεσταλμένος έστρεψε το βάρος των ενεργειών του προς τον κ. Ζαρίφην, τον όποίο επισκέφθηκε στο σπίτι του, επί της οδού Ξενίας στους Αμπελοκήπους, και του επέδωσε το υπόμνημα. Ο κ. Ζαρίφης απευθύνθηκε και αυτός στο Υπουργείο Παιδείας, αλλά δεν βρήκε κατανόηση και γι' αυτό απηυθύνθη στον ίδιο τον βασιλέα, γιατί διατηρούσε στενούς δεσμούς με το παλάτι. Έτσι έγινε δυνατόν να ξεπεραστούν τα εμπόδια και να ικανοποιηθεί το αίτημα για ίδρυση της Παιδαγωγικής Ακαδημίας στην Αλεξανδρούπολη. Στην επόμενη συνάντηση του κ. Καμπάνταη με τον κ. Ζαρίφη, κατά την οποία ο πρώτος ανήγγειλε στο δεύτερο το χαρμόσυνο γεγονός, ο κ. Ζαρίφης παράδωσε στον κ. Καμπάνταη μια σειρά από πνευστά όργανα παιδικής μπάντας για τους μαθητές των Προτύπων Σχολείων της Ακαδημίας και ο κ. Καμπάνταης προσκάλεσε τον κ. Ζαρίφη να επισκεφθεί την Παιδαγωγική Ακαδημία Αλεξανδρουπόλεως.

Ο κ. Ζαρίφης αποδεχτηκε την πρόσκληση και η επίσκεψη πραγματοποιήθηκε μετά ένα χρόνο, οπότε ο κ. Ζαρίφης πρόσφερε στην Ακαδημία ένα πιάνο με ουρά και το σημαντικό για την εποχή εκείνη ποσό των 10.000 δρχ., για αγορά επίπλων του Οικοτροφείου. Στη μεγάλη αίθουσα τελετών της Παιδαγωγικής Ακαδημίας δόθηκε δεξίωση, παρουσία των άρχων, των εκπαιδευτικών και υπερ-διακοσίων τοπικών παραγόντων, όπου με τις προσφωνήσεις, τους χορούς, τα τραγούδια και τις άλλες εκδηλώσεις, η δεξίωση προσέλαβε διαστάσεις εθνικής γιορτής, που κατα­συγκίνησε τον άνδρα, ο οποίος, με σκληρό αγώνα, εχάρισε στην ωραία πόλη μας την Ακαδημία1. Ο Δήμος Αλεξανδρουπόλεως, εκφράζοντας την ευγνωμοσύνη του, έδωσε το όνομα του ευεργέτου Ζαρίφη στο δρόμο πού περνάει μπροστά από την Ακαδημία, κατεβαίνοντας από την κεντρική λεωφόρο της πόλεως προς τη θάλασσα (21)..

Απόφοιτοι του 1968

Αντίγραφο του υπ' άριθμ. 369 (τεύχος Α') φύλλου της Εφημερίδος της Κυβερνήσεως της 29ης Νοεμβρίου 1933

«Περί ορισμού άριθμού και εδρών Παιδαγωγικών Ακαδημιών»

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

Έχοντες υπ' όψει το άρθρον 11 του νόμου 5802 «περί ιδρύσεως Παιδαγωγικών Ακαδημιών», προτάσει του επί των Θρησκευμάτων και Παιδείας Υπουργού, απεφασίσαμεν και διατάσσομεν:

'Ορίζεται ο αριθμός των εν τω κρατεί Παιδαγωγικών Ακαδημιών εις εξ, έδραι δε αυτών καβορίζονται αι εξής:

1) Αθήναι

2) θεσσαλονίκη.

3) Ιωάννινα

4) Τρίπολις

5) Λαμία

6) Άλεξανδρούπολις.

Εις τον αυτόν επί των θρησκευμάτων και Παιδείας Ύπουργόν αντίθεμεν την δημοσίευσιν και εκτέλεσιν του παρόντος διατάγματος.

Εν Αθήναις τη 29 Νοεμβρίου 1933. Ό Πρόεδρος της Δημοκρατίας

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΖΑΙΜΗΣ

Ο επί της Παιδείας κλπ. Υπουργός Ι. ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ

............................................
Η Ζαρίφειος Παιδαγωγική Ακαδημία λειτούργησε μέχρι το 1968.